الفيض الكاشاني

33

سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى )

حزين به هنگام وفات مجلسى ، هفت سال داشته ، و سالها بعد ، هم‌زمان با فتنهء افغان ، وطن را ترك گفته و راهى هند شده است . از اين گذشته ، وى در آثارى كه به بزرگسالى فراهم آورده ، از مجلسى ياد كرده و او را ستوده است . 29 ديگر داستانى است كه در آن از تبعيد ملّا محمّد صادق اردستانى به توسّط مجلسى سخن گفته‌اند و ياد كرده‌اند كه به تلف شدن طفل صغير اردستانى از شدّت سرما انجاميد . اين داستان هم نه تنها مدرك معتبرى ندارد ، با شواهد تاريخى ناسازگار است . 30 شك نيست كه مجلسى با صوفيان مخالف بود ، و اين مخالفت ريشه در معانى دينى ژرفى داشت و مخصوص مجلسى نيز نبود . بطبع ، افسانه‌سرائيها براى مخدوش كردن حقيقت انتقادات مجلسى از تصوّف ، حربه‌اى مؤثّر بوده است . مبارزهء مجلسى با تصوّف ، تصوّف بدعت‌آميزى كه در برابر حقيقت دين و دين حقيقت ، قد راست كرده بود ، در اصل ، مبارزهء فرهنگى بود . او خود از اين ياد كرده كه به سبب اقبال بعضى از مردم به تصوّف ، به استيزه با تصوّف برخاسته ، و براى مقابله ، به نشر احاديث امامان - عليهم السّلام - دست يازيده است . 31 خوشبختانه مجلسى ديدگاههاى خود را دربارهء تصوّف و صوفيان ، بوضوح و روشنى تمام در آثارش آورده و با تفاصيل كافى قلمى كرده است . از اين رهگذر شناخت حدود و ثغور مبارزه و مخالفت مجلسى با صوفيان خرقه و فرقه باز حيلت گر و مفسدت‌گستر ، شدنىتر مىشود . تأكيد مجلسى بر لزوم « متابعت از شرع » ، جدّىترين نقطهء اتّكاى او در روياروئى با صوفيان است و بايد توجّه كرد كه تلقّى معهود همهء متكلّمان و فقيهان و حكيمان دينى از شريعت همين بوده است . 32 از ديدگاه يك دين‌شناس ، دين تنها مجموعه‌اى از سفارشهاى اخلاقى كلّى و تلقّيات معنوى نيست ؛ بسيارى از احكام اجتماعى و فردى را هم در بر دارد 33 ، و لازمهء دين‌ورزى رويكرد به اين مجموعه در كلّيّت آن است ، نه رويكردى گزينشى . مخالفت مجلسى با بدعتى است كه به نام تصوّف ساخته شده و در معانى و مبانى